Zmijanjski vez - svjetsko nematerijalno nasleđe

.

0
0
0
s2sdefault

Muzej Republike Srpske u Banja Luci izložbom ZMIJANjSKI VEZ-SVJETSKO NEMATERIJLANO  NASLjEĐE, autorke muzejske savetnice etnološkinje Danijele Đukanović novosadskoj publici predstavlja priču o vezu koji se od 2014. godine  nalazi na UNESKO-voj reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva. Izložba se otvara u četvrtak 13. septembar 2018. godine, u 19 časova (Dunavska 35).

Zmijanjskim vezom prikazana je umetnička kreativnost, unutrašnja simbolička kreativnost i osećajnost koju je vekovima  posedovala krajiška žena u svom temperamentu i duhu. Ona je vezom izražavala svoje emocije osećanja i unutrašnje stanje duha. Specifičnost Zmijanjskog veza se ogleda u tome što su bogatstvo ornamenata, tehnika izrade i kolorita jedinstveni i posebni, ne samo u odnosu na susedne oblasti, već i na čitav centralni i zapadni Balkan. Složena ornamentika Zmijanjskog veza specifična je i po tome što u vremenskom periodu od sredine 19. veka pa do danas nije pojednostavljivana. Materijal na kojem je prikazano umeće izrade Zmijanjskog veza doživljavao je transformaciju, ali je vez i dalje zadržavao svoje autentične specifičnosti i svoju autentičnu tamno plavu boju.

Muzej Republike Srpske godinama učestvuje u projektima regionalnog i međunarodnog karaktera i realizuje iste kao nosilac projekta ili partner u projektu. Najznačajniji projekat Muzeja Republike Srpske je nominacija Zmijanjskog veza 2013. godine na UNESKO-vu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva i njegov upis na istu listu 2014. godine

Da bi se promocija i prezentacija Zmijanjskog veza uradila na najvišem nivou Etnološko odeljenje Muzeja je 2015. godine pripremilo i javnosti prezentovalo izložbu “Zmijanjski vez-svjetsko nematerijalno  nasljeđe”. Ova izložba je bila realizovana pod pokroviteljstvom Predsednika Narodne Skupštine Republike Srpske gospodina Nedeljka Čubrilovića i prikazana u avgustu 2015. godine u Narodnoj Skupštini Republike Srpske. Od oktobra 2015. godine do marta 2016. izložba je gostovala u Etnografskom muzeju u Beogradu, tokom 2017. godine u više muzeja u Bosni i Hercgovini, te od juna do kraja jula 2018. godine u Muzejskom kompleksu Kolomenskoj u Moskvi, Ruska Federacija. Gostovanje izložbe u Muzeju Vojvodine od 13. septembra do 18. oktobra 2018. godine predstalja nastavak saradnje između Muzeja Republike Srpske i Muzeja Vojovidine i realizovanje potpisanog sporazuma u međuinstitucionalnoj saradnji.

Izložba se sastoji od 65 trodimenzionalnih predmeta (muzejska građa, predmeti Zmijanjskog veza koji rade nosioci Zmijanjskog veza u 21. veku), 20 rolapova gde će biti predstavljene fotografije Zmijanjskog veza, tri velika postera, digitalno predstavljanje izložbe na dokumentarni film o upisu Zmijanjskog veza na UNESKO-vu listu.

Osnovna ideja vodilja i cilj izložbe da se javnosti prezentuje značaj zmijanjskog veza u kontekstu nominacije i uvrštenja na UNESKO-vu  listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva čime je postao deo svetskog kulturnog nasleđa. Izložba će prikazati kako je  zmijanjski vez nastao u XIX veku, a kako je zadržao svoje postojanje u izradi i primjeni u XXI  veku na novi moderan način, prepoznat od strane savremenog čoveka.

Zmijanjski vez je zasigurno jedan od najspecifičnijih i najkarakterističnijih vezova sa prostora Bosne i Hercegovine. Specifičnost ovog veza se ogleda u tome što je bogatstvo oranamenata, tehnika izrade i kolorita jedinstvena i posebna u odnosu na druge vezove u Bosni i Hercegovini. Po svojoj specifičnosti Zmijanjski vez se izdvaja ne samo u odnosu na susedne oblasti već i na sam centrali i zapadni Balkan. Specifičnost Zmijanjskog veza manifestuje se u usklađenosti, harmoniji i stilskoj perfekciji geometrijskih ornamenata ukomponovanih sa tamnoplavim odnosno čivitli koloritom. Za razliku od drugih krajeva Bosne i Hercegovine gde je vez predstavljen u četiri ili dve boje, na Zmijanju je prikazan u tamnoplavoj boji.

Specifičnost  i posebnost kolorita i ornamentalih kompozicija u Zmijanjskom vezu uočio je krajem 19. veka i Vladislav Skarić koji ističe da ornamentalnog bogatstva nema više nigde u Bosni i Hercegovini. Detaljno istraživanje i posebnost Zmijanjskog veza objasnila je i obradila Bratislava Vladić Krstić u svom radu Tekstilna radinost na Zmijanju. Zmijanjskim vezom bavili su se i drugi istraživači koji su se pre svega bavili izučavanjem zmijanjske narodne nošnje od Milana Karanovića 1926. godine do savremenih istraživača.

Kolekcija Zmijanjskog veza koja se čuva u Zbirci tekstila Etnološkog odeljenja Muzeja Republike Srpske sakupljana je od 1930. godine do danas. Najkarakterističnije  primerke Zmijanjskog veza prikazanog na rukavima, ošvama i boščama ženskih košulja sa Zmijanja sakupio je prvi direktor muzeja Vrbaske banovine akademski slikar Spiridon Špiro Bocarić. U kolekciji se čuva 220 primeraka Zmijanjskog veza prikazanog na rukavima, ošvama (nisprsnice našivene na žensku košulju) i boščama (oglavalja). Više od polovine kolekcije sakupljeno je u periodu od 1930. do 1940. godine. Drugi deo kolekcije otkupljivan je od 1950. godine do danas.

Kolekcija Zmijanjskog veza koja se čuva u Zbirci tekstila Etnološkog odjeljenja Muzeja Republike Srpske sakupljana je od 1930. godine do danas. Najkarakterističnije  primjerke Zmijanjskog veza prikazanog na rukavima, ošvama i boščama ženskih košulja sa Zmijanja sakupio je prvi direktor muzeja Vrbaske banovine akademski slikar Spiridon Špiro Bocarić. U kolekciji se čuva 220 primjeraka Zmijanjskog veza prikazanog na rukavima, ošvama (nisprsnice našivene na žensku košulju) i boščama (oglavalja za glavu). Više od polovine kolekcije sakupljeno je u periodu od 1930. do 1940. godine. Drugi dio kolekcije otkupljivan je od 1950. godine do danas.

 

Povezani članci