Kultura sećanja: ko ne pamti ponovo preživljava

.

U utorak, 10. oktobra 2017. godine, u 12 sati, u Muzeju Vojvodine, Dunavska 37, otvara se izložba Narodnog muzeja Kraljevo "Kultura sećanja: ko ne pamti ponovo preživljava".

Izložba „KULTURA SEĆANjA: Ko ne pamti iznova proživljava“, čiji su autori Silvija Krejaković i Suzana Novčić, viši kustosi Narodnog muzeja Kraljevo, organizovana je povodom obeležavanja oktobarske tragedije u Kraljevu 1941. Izložba se bavi upravo načinom na koji pamtimo i sećamo se ovog događaja, koji je brutalno promenio istoriju grada, strukturu njegovog stanovništva, ali pre svega razorio lične i porodične živote.

Univerzalnost teme bila je stoga inspirativna za dva odeljenja Narodnog muzeja u Kraljevu: Istorijsko odeljenje i Odeljenje istorije umetnosti. Polazište istraživanja oko kulture sećanja usidreno je u samom istorijskom događaju – streljanju civilnog stanovništva na najvećem stratištu u Kraljevu, u oktobru 1941.

Na izložbi su predstavljeni autentičani tragovi o „bivšem životu“ stradalih. Sa narativa preživelih talaca i porodica koje su izgubile bližnje i autentičnih istorijskih izvora, izložba se usmerava na različita ispoljavanja kulture sećanja o oktobarskoj tragediji. Izložba poentira odnose realne, a dovoljno strašne dimenzije tragedije i komemoracije, prilikom kojih se kroz političke govore politizovala prošlost. Na izložbi je predstavljena i mapa zločina i istorijski podaci iz istraživanja o njegovim žrtvama, ali i načini na koji se prošlost memorijalizovala.

Fokus izložbe usmerava se na radove umetnika bivše Jugoslavije inspirisane težinom tragedije. Slike koje su priznati umetnici, među kojima Cuca Sokić, Miodrag B. Protić, Maksim Sedej, Voja Stanić, Miha Maleš, Oton Polok i drugi poklonili sedamdesetih godina za planirani muzej u Spomen-parku, a koji kao skup projekat nije zaživeo, čine jedinstvenu zbirku „Jugoslovenski slikari za Spomen-park“ u Umetničkom odeljenju Narodnog muzeja Kraljevo. Na izložbi je prezentovano 50 slika, grafika i crteža.

„Plakatirane naredbe nemačke Komande mesta uvele su vanredno stanje sa prekim sudom u Kraljevu od 15. oktobra i istog dana, uperile cevi mitraljeza u taoce iz lokomotivske hale: radnike, službenike i šegrte iz kraljevačkih fabrika, železničare, zaposlene u Opštini, Sreskom načelstvu, službi pošte i telegrafa, u Okružnom i Crkvenom sudu, u Ratarskoj školi i Gimnaziji; u građane racijom pokupljene iz kuća, sa ulica i iz gradske bolnice, pod sumnjom da su ranjeni na ustaničkim položajima... Istovremeno su kaznene jedinice na nizu manjih stratišta i na kućnom pragu ubijale meštane okolnih sela.

Mapirani tragovi nečoveštva sačuvani u istorijskim izvorima, u poi-meničnoj evidenciji 2196 streljanih talaca na gubilištu u lageru od 15. do 20. oktobra 1941, govore o ličnim, porodičnim, demografskim gubicima. Najveći broj streljanih talaca bio je u najplodotvornijem životnom i radnom dobu, između 25 i 55 godina, ali su među žrtvama bile i osobe mlađe od 18 godina. Stoga se posredne posledice masovne odmazde u Kraljevu sagledavaju i u broju porodica koje su ostale bez hranitelja, u broju ratne siročadi, u razorenoj privredi i demografskoj statistici.

Kraljevo, kao mesto zaposlenja stanovništva različitog porekla, uzrasta, delatnosti, navika – u međuratnom periodu, ili kao izbegličko utočište u ratu – postalo je njihovo neumitno ishodište.“
(deo iz kataloga izložbe Kultura sećanja: Ko ne pamti iznova proživljava).