Posuda oblika čizme

.

Nađena je kod Turije, prilikom iskopa zemlje za gradnju mosta na Velikom bačkom kanalu 1967. godine. Potpuno je očuvana, osim male trakaste drške. Dno pokazuje da se radi o čizmici za desnu nogu.

Kako je nađena slučajno, nemamo kontekst koji bi jasno definisao njenu funkciju. Da li je iz stambenog objekta, groba ili je vezana za ostatak nekog rituala?

Obod je dimenzija 6,2 x 5,9 cm, stopa 14,5 x 5,4 cm, a visina 10,1 cm.

Umetnosti sa pašnjaka

.

Usmereni na obrađivanje zemlje i uzgoj stoke, mnogi naši preci živeli su svoje živote u skladu sa prirodnim okruženjem, u potpunosti posvećeni svojim zanimanjima. Jedno od važnih zanimanja u tradicionalnom uzgoju stoke u Vojvodini bilo je čuvanje stoke na ispaši. Čobani, pastiri i svinjari vodili su svoje živote svakodnevno izdvojeni od ostalog stanovništva, provodeći vreme u društvu svojih stada i pasa. Potreba za stvaranjem i osećaj za lepo dolazili su do izražaja kroz specifično umetničko stvaralaštvo ovih ljudi. Umetnost čuvara stada sa naših pašnjaka delom se razlikuje od dominantnog folklornog nasleđa sa ovih prostora. U tradicionalnoj nematerijalnoj kulturi Vojvodine postoji kategorija čobanskih pesama i melodija, sviranih na instrumentima specifičnim za čobansku kulturu. Najčešći muzički instrument među pastirima bila je frula, kao obavezan rekvizit, bez obzira da li je osoba znala da svira ili je to samo pokušavala. Čobanske pesme spadaju u lirske, narodne pesme sa pastirskim motivima, čiji su autori često bili sami čobani.

Tradicionalnog stočarstva u našoj okolini više nema, ali nam o kulturnoj posebnosti ljudi iz ove profesije najvernije svedoči njihova materijalna zaostavština. Veliki deo čobanske umetnosti svodi se na likovno izražavanje. Najčešće se radi o individualnoj, naivnoj umetnosti nepoznatih autora. U skladu sa uslovima, podloga za likovno izražavanje ovih umetnika su predmeti koji su ih okruživali u svakodnevnom životu i radu. Među njima su sve stvari koje su pripadale obaveznoj čobanskoj opremi, kao što su: čobanski štapovi, bičevi, čuturice, tikvice za rakiju, frule, kožne kanije i rogovi. Ovo je veoma česta pojava u tradicionalnom stočarstvu, a gotovo svaki pastir ukrašavao je svoje predmete. Tehnike ukrašavanja su rezbarenje i urezivanje oblika tanjih ili debljih linija, a najviše ukrašavan predmet je tikvica za rakiju, čije oble ivice omogućavaju urezivanje složenijih kompozicija. Motivi ovih umetničkih dela su inserti iz svakodnevnog života pastira, predstave životinja, gajdaši i tamburaši, momak i devojka u izvornoj nošnji i mnogi drugi. Za nastanak ovih umetničkih dela zaslužna je i priroda profesije koja podrazumeva dosta slobodnog vremena, koje su pastiri koristili za izražavanje kroz umetnost.

Zbirke Etnološkog odeljenja Muzeja Vojvodine sadrže predmete koji na sebi prenose poruke umetnika sa pašnjaka i livada, a sa nekim od ovih izuzetnih predmeta možete se upoznati na stalnoj postavci Muzeja Vojvodine, u zgradi u  Dunavskoj 35, u Novom Sadu.

Aleksandar Antunović, etnolog

Maturski pano

.

Maturski tablo ili pano svoj kontinuitet trajanja ima više od sto godina. Tradicija ulepšavanja i pravljenja maturskih tabloa na ovim prostorima je svoje začeće imala u 19. veku. Do danas nije utvrđeno čije je to kulturno nasleđe, ali ono što je iznad toga jeste saznanje da odoleva svim društveno-političkim inovacijama.

Maturski tablo nam puno govori. On je nemi kazivač jednog minulog ili današnjeg vremena. On ne oslikava samo svršenog đaka, koji je ponos svojih roditelja, profesora, društva i njegovog poretka. On je umetničko delo. Na njemu su fotografije dvorskih i uglednih fotografa. Posmatrajući ga otvaramo bogatu riznicu podataka koji nam govore o određenim socijalnim, vaspitnim i kulturnim vrednostima. Maturski tablo svedoči o materijalnim uslovima određenih generacija đaka, kao i o statusu definisane škole. Na njemu, sem ispisanih imena đaka, razrednog starešine i naziva škole, postoji još puno artikulisanih slojeva koji pripovedaju o jednom društvu i vremenu – o moralnim vrednostima, o odevanju đaka i o modi određenog doba, o fotografskim ateljeima i čuvenim fotografima koji su objektivom pravili jedinstvena umetnička dela.

Priča o ćilimima

.

Naziv ćilim potiče od turske reči kilim i predstavlja vunenu tkaninu, čija je osnova najčešće kudeljna nit. Ćilim je tkan u domaćoj radinosti, a u Vojvodini ćilime su tkale Srpkinje, Rumunke, Mađarice i Šokice. Ćilimi su u početku tkani vunom koja je bojena u prirodnim (biljnim) bojama, a kasnije, sredinom 19. veka vuna počinje da se boji anilinskim bojama.

Ćilim može biti sastavljen iz 2 pole, što znači da je tkan na uzanom razboju i tada je obično širok oko 125 cm, a dugačak oko 190 cm. Početkom 20. veka postaju popularni ćilimi tkani na širokom razboju, što znači da je iz jednog komada i da je širine oko 200 cm, dok je dužina oko 240 cm.

Prema tehnici tkanja ćilime delimo na čunkane i klečane.

Zastava zemunske narodne garde iz 1848.

.

Zastava zemunske narodne garde iz 1848. godine predstavlja jedan  od najreprezentativnijih predmeta koji se čuvaju u Muzeju Vojvodine i koji svedoče o  istoriji Srba u Habsburškoj monarhiji.

Zemun je u burnim danima Srpskog narodnog pokreta 1848/49. imao važnu ulogu.  Bio je sedište patrijarha Rajačića, a od aprila 1849. u njemu je i centar privremene vlade Srpske Vojvodovine. U gradu je bila smeštena i vojna bolnica kao i radionica municije. Iste godine  u Zemun je, iz Sremskih Karlovaca, preseljena i štamparija Danila Medakovića.  

Slika–sat Patrijarh Rajačić blagosilja Srbe graničare

.

(1859; B. Putnik prema litografiji Anastasa Jovanovića; Ulje na limenoj ploči, 56 h 72 cm (sa ramom 80 h 100 cm); Sign. d.d.: B.Putnik, 1859; Mehanizam sata: Olbrich, Wien)

U okviru Zbirke primenjene umetnosti Muzeja Vojvodine svojom brojnošću i reprezentativnim primercima izdvaja se kolekcija satova. Dugogodišnjim sakupljanjem satova koji su izrađivani ili su bili u upotrebi u Vojvodini od sredine 18. veka do polovine 20 veka, dobija se uvid u njihov tehnološki i istorijsko-umetnički razvoj. Kao predmet dekorativno-utilitarnog karaktera i sastavni deo građanskih enterijera, sat je nosilac brojnih infomacija i jedno od obeležja epoha u kojima je bilo sklonosti prema umetničkim predmetima i njihovom luksuznom izgledu. Sačuvani satovi su uglavnom poreklom iz imućnih građanskih porodica i odražavaju ukus naručioca i njihov status u društvu. Istovremeno, oni nam svedoče o značaju i mestu kućnog sata u istoriji kulture.

Majska skupština u Sremskim Karlovcima (13 – 15. maj 1848)

.

Revolucionarna zbivanja 1848. godine zahvatila su više evropskih zemalja, proširivši se i na Habsburšku monarhiju u čijem sastavu je bila i teritorija današnje Vojvodine. Osnovni zahtevi građanske revolucije bili su promena zastarelog feudalnog društvenog uređenja, koja je podrazumevala uvođenje građanskih sloboda, rešavanje agrarnog, kao i nacionalnog pitanja pojedinih naroda. Kod Srba u južnoj Ugarskoj došlo je najpre do agrarnih nemira, a posle njihovog gušenja u prvi plan je izbilo nacionalno pitanje. Iako su se u prvim danima revolucionarnog pokreta Srbi našli pod istim zastavama sa Mađarima, verujući da se stvara demokratska Ugarska,  kao zajednica ravnopravnih naroda, ubrzo je došlo do razlaza dva naroda.