Marija–Mara Malagurski – još jedna od sedam žena poslanica na Velikoj narodnoj skupštini 1918.

.

0
0
0
s2sdefault

Marija – Mara Malagurski (1894–1971)

Marija Mara Malagurski rođena je u Marijatereziopolisu (Subotici) 20. 12. 1894. godine, od oca Josipa i majke Kristine. Njen deda Ice bio je istaknuti bunjevački tribun i osnivač bunjevačkog kulturno-prosvetnog društva Pučka kasina (1878). Posle osnovne škole nastavila je obrazovanje u Štrosmajerovom zavodu u Đakovu, a potom u Višoj ženskoj školi u rodnom gradu. Engleski jezik učila je u Londonu.

Rodoljubivo i slobodarski vaspitana, bavila se kulturno-prosvetnim radom sa kojim je htela da podigne nivo obrazovanosti i nacionalne svesti kod Bunjevaca i posebno Bunjevki, koja je dugo bila institucionalno potiskivana od austrougarske vlasti. S tim u vezi, pred Veliki rat osnovala je Bunjevačko katoličko devojačko društvo i Diletantsko društvo (1911). Od školovanja neprestalno se bavila književnim radom,  etnografijom Bunjevaca i emancipacijom žena, kako kroz književni rad tako i ličnim primerom. Smatrala je da je ključno u borbi za emancipaciju žena obrazovanje i kultura. Svoje tekstove do 1918. objavljivala je u bunjevačkom listu Neven pod pseudonimom Nevenka.

U sutonu Prvog svetskog rata i popuštanju stega vlasti nad narodnostima u Ugarskoj, srpski i bunjevački prvaci počeli da se organizuju u cilju stvaranja svog političkog tela. Na poziv Srpskog narodnog odbora u Novom Sadu kao centralnog političkog organa Srba u vojvođanski oblastima, odnosno Banatu, Bačkoj i Baranji (BBB)  u Subotici je 10. 11. 1918. osnovan Bunjevačko-srpski narodni odbor (BSNO). Ovaj odbor je potom na poziv SNO organizovao zbor na kojem su izabrani poslanici za predstojeću skupštinu, između ostalih i Mara Malagurski zajedno sa druge četiri žene poslanice. Ovaj incident u politici i borbi za ženska prava bio je jedinstven ne samo za vojvođanske oblasti (Banat, Bačka i Baranja), već i za Evropu u kojoj ženska politička prava nisu postojala. Potom je učestvovala na Skupštini Srba Bunjevaca i ostalih Slovena 25. 11. 1918. u Novom Sadu, na kojoj je proglašeno otcepljenje Banata, Bačke i Baranje od Ugarske i njihovo prisajedinjenje Kraljevini Srbiji.

Posle oslobođenja i ujedinjenja u jugoslovensku državu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije Kraljevinu Jugoslaviju (od 1. 12. 1918) bila je i nadalje aktivna u društvenom i kulturnom životu. Jedan je od osnivača Bunjevačke prosvitne matice (1927). Učestvovala je na čuvenom Slovenskom balu u Beogradu. Sarađivala je u brojnim književnim i naučnim časopisima: Književni sever, Vardar, Misli, Glasnik Jugoslovenskog profesorskog društva, Bunjevački kalendar, Bunjevačke novine. Pisala je knjige o bunjevačkim običajima i narodnim nošnjama, nekoliko pripovedaka i jedan pozorišni komad. Najpoznatije delo Mare Malagurski je pripovetka Vita Đanina za koju je dobila nagradu Srpske kraljevske akademije Cvijeta Zuzorić 1928. godine. Bila je član Upravnog odbora Kola srpskih sestara. Od 1929. godine živela je u Beogradu i Novom Sadu. Udala se 1919. godine, za Dragoslava Đorđevića, profesora, senatora i bana Dunavske banovine, sa kojim se 1929. preselila u Beograd. Posle Drugog svetskog rata bila je član Društva književnika Srbije. Upokojila se u Beogradu 9. 7. 1971. godine.

Muzej Vojvodine, odnosno njegovo odeljenje Muzej Prisajedinjenja 1918, u svojoj zbirci Portreti znamenitih ličnosti 1918, poseduje portret Mare Malagurski. U pitanju je delo akademskog slikara Mile Kulačića u tehnici ulje na platnu.

Zoran Veljanović, arhivski savetnik i kustos-istoričar