Likovni izraz rimskog zidnog slikarstva

.

0
0
0
s2sdefault

Rimska frska sa areheološkog lokaliteta Vranj (Hrtkovci) III i IV izložena na stalnoj postavci Мuzeja Vojvodine

O Rimskom slikarstvu se može govoriti na osnovu sačuvanih zidnih slika, posebno u: Pompeji, Herkuleniji, Rimu, Boskorealeu. U sadržajnom pogledu to slikarstvo je potpuno oslonjeno na helensko, dok je u stilskom pogledu ta zavisnost nešto manja.

Rimljani su često ukrašavali zidove svojih prostorija, češće nego plafone. Zidovi su bili oslikani tako da smo mogli da razlikujemo tri dela: temelj, srednji deo i friz.

Srednji deo je bio, najviše oslikan, sa najviše detalja; dok su temelji i friz činili njegov okvir.

Motivi zidnog slikarstava su većinom zavisili od namene prostorije. Na našem tlu su najverovatnije delovali putujući majstori, koji su sa sobom nosili uzorke motiva, koje je naručilac birao u skladu sa tadašnjom modom. Naravno na to su uticali zahtevi bogatih naručioca, koji su u to vreme diktirali modu. Međutim u kasnijem rimskom periodu umetnici zidnog slikarstava se oslobađaju tereta nasleđa i počinju da traže sopstvena likovna rešenja, koja preživljavaju i opovrgavaju klasično Helensko mišljenje da je dekorativno zidno slikarstvo manje vredno.

Prvi koji je rimsko zidno slikarstvo podelio na umetničke stilove je bio A. Maj (1882. godine) uzor mu je dao prvi utemeljivač istorije Evropske umentnoti J. Winkelmann, koji je u XVIII veku pojam stilova zidnog slikarstva uneo u likovnu umetnost. Majeva podela. Pompejskog zidnog slikarstva se sastoji iz četiri razvojna stila:

1. Inkrustacioni stil (200 do 70 g. p.n.e), karakteriše pravilne, različito obojene celine, koje imitiraju mermerne ploče. Vitruvije prvi opisuje ovaj način oslikavanja. Pored imitiranja mermerne oplate, mogu se videti i simulacije mermernih diskova, drevenih greda, pilastera i venaca. Ovaj stil se zadržava u zoni sokle i u kasnijim fazama.

Ovaj stil se pojavljuje širom Mediterana tokom III i II veka p.n.e. primeri ovog stila se pojavljuju u južnoj Rusiji, Maloj Aziji, na obalama Egejskog mora, Egipta kao i na jugu Francuske, Španije i sevrne Afrike.

2. Iluzionistički stil, (sredina I veka p.n.e.) tu se pojavljuju naslikani arhitektonski delovi (stubovi, korniši, prozori, kandelabri, girlande, itd.) sa predstavama pejzaža, koji zajedno stvaraju iluziju širokih prostora. Vitruvije navodi o ovom stilu sledeće: „toga u prirodi nema, niti može biti, niti je ikada bilo. Nova moda prisiljava loše sudije da osude dobru izradu jer je, navodno, dosadna. Ali kako tanka trska može da drži krov ili kandelaber ukrase timpanona? ...Ne mogu se odobravati slike koje ne liče na stvarnost. Čak i kada su dobre izrade, možemo ih hvaliti samo ako prikazuju istinsku temu i ne prekoračuju pravila umetnosti”. Ovde dolazi do izražaja tipična rimska kompozicija sa vertikalnom i horizontalnom podelom na tri dela. Ipak, bez obzira na tadašnje kritike, Rimsko zidno slikarstvo počinje da zamenjuje slike na drvetu, koje su ukrašavale Grčke kuće.

Ovaj stil je nastao u Pompeji i trajao je ceo I vek p.n.e. Imamo brojne primere sačuvane u Rimu, Pompeji, na Siciliji kao i centralno i severnoj Italiji i jugu Francuske.

Holandski naučnik H.G. Beyen je ovaj stil podelio na više faza.

3. Avgustov stil, (od 20.g. p.n.e. do sredine I veka) primenjuje iste elemente kao i drugi samo ih tretira u ravni. Preovlađuju ravne, dekorativne površine širokih ravni, jakih boja uglavnom crnih i crvenih pigmenata. Ovde se zadržava uobičajena podela zidova. Glavna figura ili grupa figura je postavljena na sredini zida. Sve figure su uključene u kompoziciju. Grčki motivi su prilagođeni rimskom načinu shvatanja umetnosti.

4. Flavijevski stil (zadnja četvrtina I veka). Ovaj stil se vraća u iluzionistički tretman i obogaćiju ga raskošni elementi. Oslikana arhitektura gubi predstavu realnosti i plastičnosti. U ovom stilu dodaci složenim arhitektonskim scenama su mrtve prirode. Obično su naslikane u lažnim nišama ili na policama, tako da predmeti koji su često raspoređeni na dva nivoa, ostaju blizu gledaoca. Kolorit se temelji na žutoj, zlatnoj i beloj boji. Zidovi se ukrašavaju tako da podsećaju na tepih.

Rimljani su stvorili umetnost koja pokazuje manju originalnost, ali koja je svojim ostvarenjima izvršila veliki uticaj na dalji razvoj evropske umetnosti i obeležila jedno od najznačajnijih razdoblja u istoriji umetnosti. Umetnici se u početku pojavljuju kao nastavljači i čuvari tekovina Etrurske i Grčke umetnosti, da bi u kasnijim periodima prerasli u originalne stvaraoce. Veću nezavisnost od Helenskih uticaja rimska umetnost počinje da pokazuje u doba kasnog carstva. To je rezultat unutrašnjeg razvoja rimske umetnosti i stvaranja veće popularizacije sopstvenih elemenata u formiranju tzv. provincijske umetnosti.

Dragana Živković, konzervator savetnik