Arheobotanička bašta Muzeja Vojvodine: Obični lanik

0
0
0
s2sdefault

Obični lanik (Camelina sativa [L.] Crantz.)

Obični lanik je drevna biljka uljarica koja se po Evropi raširila kao korovska primesa u usevu lana tokom neolitske agrarne revolucije. Dugo se verovalo se da je lanik zapravo degenerisana ili izmenjena biljka lana, pa se tako u prvim opisima ove biljke pominju imena kao što je pseudolan ili lažni lan (engl. false flax). Prvi arheobotanički nalazi lanika potiču iz vremena od pre oko pet milenijuma. Međutim, ova biljka se uzdigla u rang samostalne kulture tek u bronzanom (oko 2000–850 g. p. n. e.), odnosno za vreme starijeg gvozdenog doba (oko 850–250 g. p. n. e.), uglavnom na istoku i jugoistoku Evrope. Prisustvo ugljenisanih semena lanika utvrđeno je na nekoliko naših arheoloških lokaliteta, pre svega na Feudvaru, Židovaru i Gradini na Bosutu. Uzgoj lanika kao samostalne kulture bio je raširen u Evropi sve do oko šestog veka nove ere. Do početka Drugog svetskog rata ova uljarica je još uvek bila cenjena u istočnoj i centralnoj Evropi. Koriščćena je kao sirovina za uljane lampe.
Obični lanik se u praistoriji uzgajao zbog svog finog ulja u ishrani ljudi. U poslednjih nekoliko godina ova biljka doživela je renesansu, pre svega zbog visokog sadržaja omaga-3 masnih kiselina (do oko 45%) i svog potencijala u proizvodnji biodizela, pa čak i biokerozina.
Lanik se dobro prilagođava klimi i vrsti tla, a otporan je na bolesti i štetočine. Radi se o jednogodišnjoj biljci koja može i da prezimi. Visina lanika varira između 30 cm i 1 m. Razvija glatke ili dlakave stabljike koje postaju bujne kod dozrevanja. Listovi imaju oblik strelice, dugi su 5–6 cm. Svaka stabljika ima mnogo sitnih žutih cvetića od kojih svaki ima 4 latice. Plod je kruškolika ljuščica, 7–9 mm dugačka, u kojem ima mnogo sitnih semenki, veličine 2–3 mm. Sa jednog hektara posejanog lanikom preradom semenki može da se dobije više od 370 litara ulja.

Aleksandar Medović, kustos arheobotaničar

Powered by