Arheobotanička bašta Muzeja Vojvodine: Italijanski muhar

0
0
0
s2sdefault

Italijanski muhar (Setaria italica [L.] Beauv.)

Ostala narodna imena: italijansko proso, klipasti muhar

Malo ko zna da se na ovoj kulturi zasniva drevna kineska civilizacija, odnosno da je ovo bila glavna žitarica u neolitskoj Kini. Italijanski muhar je u kulturu priveden pre oko 8.000 godina u širokom lesnom pojasu oko reke Jangce u Kini. Međutim, prvi nalazi ugljenisanih zrna ove biljke u centralnoj Evropi su pronađeni tek u arheološkim slojevima iz 2. veka p. n. e. Nalazi italijanskog muhara, doduše malobrojni, beleže se na arheološkim lokalitetima u Vojvodini tek od bronzanog, odnosno gvozdenog doba. Međutim, klipasti muhar se u Evropi nikad nije sejao na većim površinama. Štaviše, ova drevna kultura je kod nas postala značajana korovsko-ruderalna biljka. Niski prinos je glavni razlog što ova biljna kultura nije imala veću ulogu u našem ratarstvu.
Italijanski muhar se uzgaja pre svega zbog zrna. Oljušteno zrno se kuva kao pirinač, ali se može i samleti u brašno od koga se pravi beskvasni hleb – pogača. U severnoj Kini je italijanski muhar glavni sastojak u jelima: uglavnom se kuva zajedno sa mahunarkama (varivima), ili se njegovo brašno meša sa brašnom drugih žitarica, a potom koristi za pravljenje hleba ili rezanaca. Smatra se da su jela napravljena od italijanskog muhara veoma hranljiva, te se često preporučuju starijim osobam i trudnicama. U Rusiji i Mjanmaru se muhar koristi u pripremi alkoholnih pića i piva. U Evropi se danas uzgaja još samo kao krmna biljka, za dobijanje sena i silaže. Kod nas se ova drevna biljna kultura uglavnom koristi za prehranu ptica – npr. poslastica za papagaje.
Ova jednogodišnja biljka se seje od proleća do leta, nakon kasnih mrazeva. Biljka može da naraste do oko pola metra visine. Italijanski muhar ima klasoliku metlicu (tzv. prividnu klas) i sitnije zrno od običnog prosa. Cveta svega 60 dana nakon setve, a celokupni vegetacioni period traje 80–120 dana, sa tim da neke sorte sazrevaju posle svega dva meseca. Sazreva ravnomernije od običnog prosa. Danas se uglavnom uzgaja u Kini i Indiji u predelima sa godišnjom sumom padavina 400–800 mm.

Aleksandar Medović, kustos – arheobotaničar